Imitatielandschap

Sierra Nevada

Imitatielandschap

tabernasLandschap is soms zo archetypisch, dat landschappen elders als imitatieversies worden ‘gebruikt’. Het oorspronkelijke landschap is dan óf te kwetsbaar geworden, ten onder gegaan aan zijn eigen succes, of uiteraard gewoon te duur, dat een instantlandschap de eigenlijke locatie vervangt. De lokale economie vaart er als imitatielandschap wel bij, en reageert dus gretig. In eerste instantie denk je natuurlijk meteen aan menig filmset die elders is opgebouwd als een goedkoper alternatief voor de plek die eigenlijk op het witte doek wordt voorgesteld. Zo was ik laatst in het zuiden van Spanje, in de woestijn van Tabernas, die met zijn zanderige rotsen, diepe kloven en hoogtezon precies door kan gaan voor woeste Amerikaanse steppen als locatie van spannende overzeese cowboy avonturen. Vele spagettiwesterns zijn er dan ook opgenomen, zoals de klassieker The Good, The Bad and The Ugly van Sergio Leone uit 1966. Maar ook delen van ‘Lawrence of Arabia’ uit 1962, hoewel die film grotendeels in Wadi Rum, Jordanië werd geschoten – zo’n andere beroemde filmwoestijn, en later ook kaskrakers als ‘Indiana Jones and the Last Crusade’ uit 1989 werden er op het doek gezet. Als het filmcircus dan weer is vertrokken, springen enkele handige zakenmannen er in de niche: ze kopen de decors op en openen er een pretpark omheen. ‘Mini-hollywood’, ‘Texas Hollywood’: de Tabernas woestijn kent er inmiddels vier. In de weekenden rond de klok van vijf uur spelen zich er op vier verschillende locaties in de woestijn slappe acteeraftreksels met cowboygeschiet af in de voormalige filmdecors, en dat voor een handvol toeschouwers.

wadi-rumOp een gegeven moment dient de vraag zich aan, wat nu eigenlijk het ‘ware’ landschap is. Is het Amerikaanse cowboy- of avonturenlandschap door het gebruik van al die imitatielandschappen niet wereldser dan we willen weten? Want het imitatielandschap is in ons collectieve geheugen gedrongen als het ‘echte’ landschap en wordt als vanzelf ook ‘waar’. Met een voorbeeld stappen we over naar die andere filmlocatie: Wadi Rum, Jordanië. In four-wheel drive jeeps worden daar het hele jaar door massa’s toeristen door de ‘rode woestijn’ gereden. Rode zandsteen geeft de woestijn zijn rode uiterlijk en gloed tegen zonsondergang. Magistraal, dat wel. Maar een ‘Lawerence-spring’ en het ‘House of Lawrence’ doen er geforceerd aan. Onze bedoeïenen gids houdt zijn gezicht in de plooi als we hem vragen of Lawrence of Arabia niet in tenten sliep in plaats van in een stenen huis. Hij haalt zijn schouders op. Lawrence was hier nooit in Wadi Rum. Maar de roem is hem vooruitgesneld. De filmset van Lawrence of Arabia heeft van Wadi Rum voor altijd Lawrence-imitatielandschap gemaakt. En de toeristenindustrie vaart daar wel bij.

Leave a Reply

*