Industrielandschap

Kokerei Zollverein

Industrieel erfgoed in Nederland wordt veelal herbestemd om het te behouden voor ons nageslacht. Een nieuwe functie erin, en het kan weer jaren mee. We zijn immers een pragmatisch land. Door dat pragmatisme staan we nauwelijks stil bij de manier waarop we dit erfgoed herbestemmen, en waarom. In tegenstelling tot bijvoorbeeld bij een gemiddeld Amsterdams monumentaal grachtenpand – bestaat er nauwelijks theorievorming over het behoud van erfgoed uit het industriële tijdvak - en debat over die praktijk bestaat er al helemaal nauwelijks. Debat is elitair, vinden we dan. De praktijk, die gedomineerd wordt door ontwerpers, architecten, en stedenbouwers, krabt zichzelf vermoeid aan het achterhoofd over de vraag wat historici nu eigenlijk voor een rol kunnen spelen in dat proces van herbestemmen.

Wat industrieel erfgoed echter meestal bijzonder maakt is de verwevenheid ervan met de omgeving – de relatie met arbeiderswoningen in de omgeving, de wegen er naartoe, zowel over land als water, de directeursvilla’s en last but not least: de verhalen en herinneringen die mensen er over koesteren. Industrie is meestal innig verweven met mensenlevens, en het is niet ‘mooi’ wat industrieel erfgoed bijzonder maakt (in ‘de stad’ is dat met monumenten of erfgoed meestal wel het geval), maar ‘het verhaal’. En laat dat nu juist in onze pragmatische behoudpraktijk van herbestemmen verloren gaan. Een nieuwe functie gaat daar vaak aan voorbij, inclusief alles wat nodig is om die nieuwe functie mogelijk te maken.

Industrieel erfgoed verdient daarom meer reflectie voorafgaand aan behoud dan nu in Nederland het geval is. Daarom schreef ik mijn masterscriptie over het betekenislandschap van industrieel erfgoed. Ik verbond daarvoor het begrip landschap aan industrieel erfgoed: landschap bestaat namelijk uit een tastbaar en fysiek stuk aarde, maar ook uit een persoon die het kan overzien en daardoor interpreteert wat hij ziet met behulp van kennis, herinneringen, verhalen. Een industrielandschap bestaat uit een fysiek landschap dat je kunt bewaren, maar verhalen over en herinneringen aan de geluiden, geuren en beweging van het werkende landschap zijn net zo goed onderdeel van dat landschap en die bewaar je minder makkelijk. Daar moet je beter over nadenken, want dat kan gevolgen hebben voor de nieuwe functie die je aan het erfgoed geeft.

Bovendien is onderzoek naar verhalen, naar het betekenislandschap een waardemaker voor de in het verleden verlaten industrieterreinen. Waarde die voor alle betrokken partijen van groot belang kan zijn.

Hier vind je mijn scriptie.

Leave a Reply

*