Sanatorium Zonnestraal

ZonnestraalVanaf 2000 is er hard gewerkt aan het in oude luister herstellen van Landgoed Zonnestraal: een intact ensemble ontworpen in het strakke en stoere Nieuwe Bouwen temidden van de bossen en het groen in het Hilversumse. Zonnestraal werd ontworpen door de architect Jan Duiker (met behulp van Bernard Bijvoet en Jan Gerko Wiebenga) en werd in 1928 geopend als sanatorium voor TBC patienten. Met het gebruik van beton, metalen sponningen en enkel glas – in de gebruikelijke tinten wit en ‘duiker’ blauw – was het complex geen lang leven beschoren: dat was ook niet nodig, want TBC moest na enkele decennia wel zijn uitgeroeid. Echter, omdat Zonnestraal zo’n exemplarisch voorbeeld van het Nieuwe Bouwen in Nederland was, ondanks de staat waar het zich na jaren van gebruik in bevond, werd het in 1990 benoemd tot Rijksmonument. Vanaf 2001 is de restauratie van de panden gestart, met als doel de panden te behouden en ze eveneens een nieuwe zorg- en/of medische functie terug te geven.

Inmiddels is het Sanatorium omgedoopt tot ‘Landgoed’ en zijn de meeste panden al in gebruik door medische partijen die er in alle rust hun patienten ontvangen, behandelen en verzorgen. Het geheel ziet er fris en strak uit: Zonnestraal doet op een zonnige dag daadwerkelijk zijn naam eer aan. Met excursiegenoten W. en A. wandel ik op zo’n dag over het landgoed en conclusie: het resultaat is een tikje steriel, maar mag er zijn. Op een dergelijke schaal zijn de strakke witte vormen van het ensemble behoorlijk imponerend. De wandelroute over het ’landgoed’ brengt ons naar twee hoogtepunten die zo mogelijk nog interessanter zijn dan het indrukwekkende Hoofdgebouw zelf: de ronde koepel die werd gebouwd voor verzorgend personeel en de als boerderijen uitziende Duitse bunkers.

De KoepelHet eerste is een mooi voorbeeld van hoe rond de jaren twintig nieuwe tijden voor personeel aanbraken: de Koepel is een rond gebouwtje met over twee bouwlagen rondom kleine, maar lichte kamertjes voor dienstdoend personeel. De gedachte: een beetje eigen ruimte, licht, groen uitzicht en frisse lucht voor ieder personeelslid. De kamertjes bieden ruimte voor een bed, wat meubeltjes en een wastafel. Een gezamenlijke ruimte in het midden van het ronde gebouwtje verbindt de personeelsleden met elkaar: een vernuftige ronde buis verwarmd de ruimte en een glazen dak brengt ook hier veel licht naarbinnen. De kamers in de Koepel zijn een verademing vergeleken met de bedompte container waarin een gemiddelde student tegenwoordig woont.

BunkerwoningOok komen we tijdens de wandeltocht over het terrein bijzondere woningen tegen. Op het eerste gezicht zijn het normale ietwat protserige boerderijwoningen. Nadere bestudering leert dat het eigenlijk bunkers zijn: de wanden zijn meters dik en de dakconstructie is van beton. Hier verraadt het landgoed een stukje andersoortige geschiedenis: tijdens de Tweede Oorlog zetelde de Wehrmacht met zijn hoofdkantoor in het Hilversumse stadhuis, en om de hoogste officieren veilig te kunnen huisvesten (door de geallieerden werden er verscheidene bombardementen uitgevoerd in de omgeving), liet de dienst op Zonnestraal om geen argwaan te wekken ’boerderijen’ met rieten daken bouwen. Dat verbloemde vanuit de lucht de sterk verstevigde bunkerconstructies. Grappig genoeg is er over deze geschiedenis van Zonnestraal nauwelijks informatie te vinden. Neglected history of gewoon een sterk stukje branding van het Landgoed als een zonnig sanatorium?

Leave a Reply

*